Hoogbegaafdheid
Iemand die hoogbegaafd is, is intelligenter dan de gemiddelde mens; niet op een specifiek gebied, maar in het algemeen. Naast een hoge intelligentie wordt hoogbegaafdheid ook afgemeten aan de mate van creatief kunnen denken en doorzettingsvermogen. Bij creatief denken gaat het om het oplossen van problemen op een creatieve manier. Het doorzettingsvermogen komt tot uiting in het zeer taakgericht kunnen werken. Voldoet iemand niet aan deze drie kenmerken, dan is er geen sprake van hoogbegaafdheid. Blinkt iemand uit in enkele van de kenmerken, dan valt dat onder de noemer ‘begaafdheid’.
Nu moet gelijk gezegd worden dat er verschillende vormen van intelligentie zijn; niet iedere vorm daarvan heeft met hoogbegaafdheid te maken. Daarom gaan we eerst kort in op het begrip ‘intelligentie’ in het kader van hoogbegaafdheid.
Intelligentie
Intelligentie is het vermogen om doelgericht te werken, redelijk en verstandig te denken en effectief met de omgeving om te gaan. Er zijn verschillende soorten intelligentie, zoals praktische intelligentie, emotionele intelligentie en sociale intelligentie. Hoogbegaafden scoren erg hoog op een andere vorm, namelijk academische intelligentie. Dat heeft alles te maken met het oplossen van problemen. Dr. Howard Gardner maakt onderscheid tussen acht menselijke intelligenties, waaronder intelligentie op het verbale vlak (men houdt van lezen en schrijven), het visuele vlak (men houdt van ontwerpen (lego) en bezig zijn met beelden en plaatjes) en het muzikaal-ritmische vlak (men is muzikaal).
IQ
De mate van intelligentie wordt gemeten aan de hand van iemands Intelligentie Quotiënt (IQ). Door het maken van een IQ-test wordt het IQ bepaald. Gemiddeld heeft de mens een IQ van 100; hoogbegaafden scoren boven de 130. In Nederland scoort ongeveer 2.5 procent van de bevolking 130 of meer op een IQ-test.
Andere kenmerken van hoogbegaafdheid worden besproken in het artikel: kenmerken van hoogbegaafdheid.
Omgevingsfactoren
Een kind met een hoog IQ hoeft niet per definitie uit te groeien tot iemand met hoogbegaafdheid. Als de omgeving – zoals gezin, school en vriendjes – een slim kind niet stimuleert of uitdaagt, zal er weinig te merken zijn van hoogbegaafdheid. Ook persoonlijkheidskenmerken spelen een belangrijke rol in het wel of niet ontwikkelen van hoogbegaafdheid.
Oorzaken
De precieze oorzaak van hoogbegaafdheid is niet bekend. Men neemt aan dat met name erfelijkheid en de interactie met de omgeving belangrijke factoren zijn wat betreft het hebben of ontwikkelen van hoogbegaafdheid. Het zou ook te maken kunnen hebben met een onbekende oorzaak kort na de geboorte: de hersenontwikkeling wordt dan afgerond en bij een hoogbegaafd persoon blijken er dan meer verbindingen tussen de hersencellen te zijn ontstaan dan normaal. Hierdoor werken de hersenen sneller.
