Waar kun je een autist aan herkennen?

Niet iedereen zal een autistisch iemand direct als zodanig herkennen. Toch zijn er wel degelijk autistische kenmerken die opvallen. We delen die kenmerken in drie groepen in: de sociale interactie, de communicatie en het gedrag.

Sociale interactie bij een autist

Sociale vaardigheden die voor mensen zonder autisme de normaalste zaak van de wereld zijn, zijn helemaal niet zo vanzelfsprekend voor autisten. Waar je bijvoorbeeld normaal gesproken een vraag terugstelt als jou iets wordt gevraagd, of je gesprekspartner aankijkt, zal een autist dit niet snel uit zichzelf doen. Ook zal een autist iets als ‘een pijnlijke stilte’ niet als zodanig ervaren. De houding van een autist lijkt veelal onverschillig.

Dit heeft te maken met een gebrek aan vastigheid, iets wat een autist hard nodig heeft. Voor sociale interactie zijn geen vaste regels, dus biedt die interactie ook weinig houvast voor een autist. Daarnaast hebben autisten door hun gebrek aan empathisch vermogen grote moeite met zich inleven in de gedachten of gevoelens van anderen. Hierdoor kan het ook zo zijn dat ze slechts honderduit praten over hun eigen interesses, zonder oog te hebben voor de interesses van de mensen om hen heen. Hun eigen gevoelens verwoorden is vervolgens ook erg lastig, omdat gevoelens niet altijd even concreet of helder zijn.

Dit alles neemt niet weg dat sommige autisten goed in staat zijn sociale vaardigheden aan te leren, waardoor zij hun gebrekkigheden kunnen camoufleren.

Communicatie en autisme

Autisten hebben over het algemeen niet bijzonder veel problemen met taal, maar wel met het uitleggen van taal. Grappen en dubbele bodems zijn voor veel autisten dan ook erg lastig te doorgronden, ook omdat mensen met autisme de sterke neiging hebben alles letterlijk te nemen. Hoe abstracter een begrip, des te meer problemen levert dit op voor een autist. Ook in het praten van een autist kunnen zich opvallende patronen voordoen; omdat autisten vaak verzonken zijn in hun eigen gedachtewereld, hebben ze moeite met het voeren van een gezonde dialoog waarin men om de beurt iets zegt. Ook kan hun verhaal zomaar een onverwachte wending nemen. Daarnaast komt het voor dat autisten (fragmenten van) zinnen van hun gesprekspartner gaan herhalen (‘echolalie’).

Gedrag van autisten

Een derde kenmerk dat uniek is voor autisten is hun gedrag. Wil je een autistisch persoon te vriend houden? Kom dan niet te laat op een afspraak. Het is namelijk een redelijk algemeen bekende gedraging van autisten dat ze moeite hebben met onverwachte situaties. Angst en paniek kunnen dan het gevolg zijn. Ook kunnen autisten zomaar agressief of hyperactief worden. Niet eens zo heel erg vreemd als je nagaat dat het eigenlijk altijd een grote chaos is in het hoofd van een autist. Als in deze structuurloze warboel nóg eens iets gaat veranderen, is dat al snel de druppel. Daarom moeten autisten een vaste structuur aangereikt krijgen, iets wat henzelf meestal niet lukt.

Autisten hebben oog voor detail

Verder hebben autisten vaak oog voor details die niemand anders zouden opvallen, zoals het wiel van een speelgoedautootje. Tot de leeftijd van drie jaar zie je dat er bij autisten vaak sprake is van dwangmatig gedrag, zoals continu hoofdwiegen, handbewegingen maken of steevast speelgoedauto’s op een rijtje zetten.

Denkwijze van een autist

Een andere opvallende afwijking die we constateren in het gedrag van autisten is hun gebrek aan fantasie, het vermogen om dingen te bedenken die er niet zijn. Dit geldt ook voor bijvoorbeeld het combineren van en verbanden leggen met verschillende situaties. Als gebeurtenis A zich voordoet in situatie A, zal een autist wellicht met de handen in het haar zitten wanneer gebeurtenis A zich opeens voordoet in een andere context, situatie B.

Denkwijze van een autist in de praktijk

Om dit praktisch te maken geven we een voorbeeld: als een gezin met daarin een gezinslid met autisme altijd in de keuken eet, maar op een dag opeens voor de televisie in de woonkamer besluit te gaan eten, dan zal een autist hier slecht mee om kunnen gaan en misschien zelfs angstig, paniekerig of agressief gedrag gaan vertonen.

Gebeurtenis A (het gebruiken van de maaltijd) in situatie A (de keuken) kan de autist niet verplaatsen in situatie B (de eetkamer). Het fragmentarisch (in stukjes) denken wat typisch is voor een autist is hier een handicap; het groter geheel kan de autist niet ontwaren. Steeds weer zoekt iemand met de stoornis autisme naar het bekende. Wanneer anderen een nieuwe situatie als opwindend of spannend kunnen ervaren, vindt een autist zoiets eerder beangstigend en bedreigend.

Geschreven door Wilfred Hermans